Kredi Derecelendirme

Ekonominin temel amacı daha fazla mal ve hizmet üretim ve tüketimini uzun vadede garanti altına almaktır. Borçlanma imkanları sayesinde ülke ekonomileri kendi üretim hacimlerinden fazla tüketim yapabilmektedirler. Hızla yaygınlaşan globalleşme ile birlikte üretim ve tüketimdeki büyüme için ülkelerin dış kaynaklı finansman imkanları artmıştır. Özellikle tasarruf oranları gelişmiş ülkelere göre düşük olan gelişmekte olan ülkeler yatırım ve dış ticaret açığını kompanse etmek için yabancı sermayeye ihtiyaç duyarlar. Yabancı sermayenin ülkeye girişi için en önemli kriter uluslar arası kredi derecelendirme kuruluşlarının ülkeler için yaptığı kredi derecelendirme çalışmaları sonucu yayınladığı kredi notlarıdır.       

Kredi derecelendirme, şirket, ülke ya da gerçek kişilerin borçlanmadan doğan yükümlülüklerini yerine getirebilme ve borcu düzenli ve zamanında geri ödeyebilme kapasiteleri hakkında kamuoyuna bilgi vermek amacıyla yapılır. Borçlunun kredi geçmişi hakkında bilgi verebildiği gibi, borcunu geri ödeme yeteneği hakkında da kamuoyunu bilgilendirir. Kredi derecelendirme kuruluşları kolay anlaşılabilir olması için araştırmalarından elde ettikleri bilgileri semboller kullanarak kamuoyuna duyurur. Kredi derecelendirme sonuçları yatırımcılara ve aracılara değerlendirme yapmalarında yardımcı olacak kullanışlı sembollerden oluşmaktadır.  

Kredi derecelendirmesi ile kişiler ve şirketler gibi devletlerin de kredi risk seviyeleri değerlendirilebilmektedir. Biz bu yazıda ülkelerin yatırım yapılabilirlikleri ile ilgili olarak uluslararası derecelendirme kuruluşlarının değerlendirmelerinden bahsedeceğiz.

Devlet Kredi Derecelendirmesi (Sovereign Credit Raiting)

Uluslararası kredi derecelendirme kuruluşları yabancı ülkelerde yatırım yapacak yatırımcılar için ülkedeki risk seviyesini politik riskleri de göz önünde bulundurarak değerlendirir. Uluslararası ticaretin gelişmesiyle ülkelerin kredi derecelendirmesini yapan kuruluşların önemi de artmıştır. Kredi derecelendirme kuruluşları dünyadaki bütün ülkelerin ekonomik ve politik durumlarını araştırır. Yaptıkları çalışmalar neticesinde düzenledikleri kredi notunu belirli aralıklarla yayınlamaktadırlar.

Kredi Derecelendirmesi Neden Önemlidir?

Kredi dereceleri şirket ve ülkelerin sermaye piyasalarında fon bulabilmesinde önemli rol oynamaktadır. Kredi dereceleri sayesinde devlet ve şirketler borç niteliğinde menkul kıymet ihraç ederek (tahvil, finansman bonosu vb) yatırımcılardan doğrudan borç alabilirler. Yatırımcılar kendi risk algılarına göre kredi riskini değerlendirerek yatırım kararı verir.  Bu sayede devletler ve belediyeler kamu projeleri için uluslararası piyasalarda fon sağlama imkanına sahip olurlar.

Kredi notu, borç ihraç eden ülkenin anapara ve faizini vadesinde ve eksiksiz geri ödeme yeterliliği ile ilgili yatırımcılara bilgi sunar. Kredi notunun yüksek olması borçlunun güvenilir olduğunu ve borcun geri ödenmeme riskinin düşük olduğunu gösterir.  Düşük not borçlunun risk düzeyinin yüksek olduğunu gösterir.  Bu nedenle, ülke notu ne kadar yüksekse borcun maliyeti yani faiz oranı da o kadar düşük olacaktır.  Ucuz maliyetli fona ulaşmak devlet ve belediyelerin kamu yararına daha düşük maliyetli projeler üretmesine yardımcı olur.   

Kredi Derecelendirme Firmalarının Değerlendirme Kriterleri

Ülke Riski

Ülke riskini belirleyen 2 kriter bulunmaktadır. Ekonomik risk ve politik riskler. Ülke ekonomisinin gelir yaratma potansiyeli ile ilgili riskler başta olmak üzere, GSMH’ da ki büyüme eğilimi, bütçe açığının GSMH’ da ki payı,  cari işlemler dengesi, kamu kesimi borçlanma gereği, büyüme oranı, işsizlik oranı gibi ekonomik göstergelere ve enflasyon, para arzı, rezervler gibi likidite göstergelerine dayanır. Alınan kredilerin çoğunlukla tüketim için kullanılması ülke riskini arttıran önemli bir faktördür. Doğal kaynakların yetersizliği veya var olan kaynakların etkin kullanılmaması da ülke riskini arttırmaktadır.

Politik risklerin başında siyasi istikrar gelmektedir. Ülke içi siyasal dengeler, seçim tarihinin yakınlığı, iktidar partisinin oy oranı gibi siyasi istikrarı etkileyecek riskler kredi derecelendirme kuruluşları tarafından göz önünde bulundurulur. Özellikle Ortadoğu ve Afrika ülkeleri için hükümetin milli politikalarında ya da devlet yapısında oluşabilecek değişiklikler nedeniyle mevcut borçların geri ödenmemesi riski olarak tanımlanan hükümranlık riski (Sovereign Risk)  söz konusudur. Klasik kriterlere ek olarak son dönemde ESI ‘’Economic Freedom Index’’ kredi derecelendirme analizlerinde yer almaktadır. Bu endeks, ülke ekonomisinin siyasi karar merkezinden ne ölçüde bağımsız olduğunu göstermektedir.     

Kredi Derecelendirme Kuruluşları

Kredi derecelendirme kuruluşları finansal piyasalarda yatırımların gerçekleşmesinde önemli bir rol oynamaktadır. Yüz elli yılı aşkın bir süredir finansal piyasaların içinde bulunan uluslararası kredi derecelendirme kuruluşları arasında Moody’s, Standart & Poor’s ve Fitch Raitings en etkili üç derecelendirme kuruluşudur. Merkezi New York’ ta bulunan Standart & Poor’s 1860 yılında, Moodys 1913 yılında kurulmuştur. Fitch Raiting’in Londra ve New York olmak üzere 2 merkezi bulunmaktadır.

Kredi derecelendirme kuruluşları kısa vadeli ve uzun vadeli krediler için farklı not sistemi uygulamaktadır. Kısa vadeli notlar 1 yılın altında, uzun vadeli notlar 1 yılın üstünde yükümlülükleri kapsar.  Uzun vadeli notlar yatırımcılar ve kreditörlerin yatırım kararları açısından daha önemlidir. Yatırım yapılabilir ve yatırım yapılamaz olarak iki temel sınıfa ayrılır. Kredi notlarının bazı ekleri ve uzantıları mevcuttur. Temel raiting kategorisine göre durumu (+) ve  (-) işaretleriyle belirtilir. Şirketler notun yanı sıra görünüm denen ve bir sonraki notun ne olacağını gösteren ayrı bir gösterge kullanırlar. Görünüm negatif, pozitif ve durağan olabilir. Görünümün pozitif olması bir sonraki notun arttırılabileceğini, negatif olması indirilebileceğini gösterir.

Her raiting şirketinin farklı değerlendirme kriterleri vardır bu nedenle farklı şirketler aynı ülkeye farklı notlar verebilir. Aşağıdaki tabloda gördüğümüz gibi en iyi notlar A harfiyle başlıyor ve D harfiyle bitiyor. Üç şirketin de en yüksek notu 3 A ile sembolize ettiğini görüyoruz.  

S&P, Moody’s ve Fitch uzun vadeli kredi not skalası 

  Standart&Poor's Moody's Fitch IBCA  
En Yüksek Dereceli AAA Aaa AAA YATIRIM YAPILABİLİR
Yüksek Dereceli AA+ Aaa1 AA+  
  AA Aaa2 AA  
  AA- Aaa3 AA-  
Üst Orta Sınıf A+ A1 A+  
  A A2 A  
  A- A3 A-  
Alt Orta Sınıf BBB+ Baa1 BBB+  
  BBB Baa2 BBB  
  BBB- Baa3 BBB-  
Yatırım Yapılamaz BB+ Ba1 BB+ YATIRIM YAPILAMAZ
Spekülatif BB Ba2 BB  
  BB- Ba3 BB-  
Yüksek Derece B+ B1 B+  
Spekülatif B B2 B  
  B- B3 B-  
Önemli Riskler CCC+ Caa1 CCC  
  CCC CAaa2    
  CCC- Caa3    
  CC Ca    
İflasa Yakın C      
İflas D D DDD  
 

Ülkelerin Kredi Notları

Ülkeler S&P Moody's Fitch
Australia AAA Aaa AAA
Canada AAA Aaa AAA
Denmark AAA Aaa AAA
Germany AAA Aaa AAA
Hong Kong AAA Aa1 AA+
Liechtenstein AAA    
Luxembourg AAA Aaa AAA
Norway AAA Aaa AAA
Singapore AAA Aaa AAA
Sweden AAA Aaa AAA
Switzerland AAA Aaa AAA
United Kingdom AAA AA1 AA+
Austria AA+ Aaa AA+
Finland AA+ Aaa AAA
Netherlands AA+ Aaa AAA
United States AA+ Aaa AAA
Belgium AA Aa3 AA
France AA Aa1 AA
Kuwait AA Aa2 AA
New Zealand AA Aaa AA
Qatar AA Aa2 AA
United Arab Emirates AA Aa2 AA
Chile AA- Aa3 A+
China AA- Aa3 A+
Czech Republic AA- A1 A+
Estonia AA- A1 A+
Japan AA- A1 A
Saudi Arabia AA- Aa3 AA
Taiwan AA- Aa3 A+
Bermuda A+ A1  
Ireland A+ Baa1 A-
Israel A+ A1 A
South Korea A+ Aa3 AA-
Rwanda A   B+
Slovakia A A2 A+
Trinidad and Tobago A Baa2  
Botswana A- A2  
Latvia A- A3 A-
Lithuania A- A3 A-
Malaysia A- A3 A-
Oman A- A1  
Poland A- A2 A-
Slovenia A- Baa3 BBB+
Aruba BBB+   BBB-
Malta BBB+ A3 A
Mexico BBB+ A3 BBB+
Peru BBB+ A3 BBB+
Thailand BBB+ Baa1 BBB+
Bahamas BBB Baa2  
Colombia BBB Baa2 BBB
Kazakhstan BBB Baa2 BBB+
Panama BBB Baa2 BBB
Philippines BBB Baa2 BBB-
Spain BBB Baa2 BBB+
Uruguay BBB Baa2 BBB-
Andorra BBB-    
Azerbaijan BBB- Baa3 BBB-
Bahrain BBB- Baa3 BBB-
Brazil BBB- Baa2 BBB
Iceland BBB- Baa2 BBB
India BBB- Baa3 BBB-
Italy BBB- Baa2 BBB+
Morocco BBB- Ba1 BBB-
Romania BBB- Baa3 BBB-
South Africa BBB- Baa2 BBB
Bulgaria BB+ Baa2 BBB-
Hungary BB+ Ba1 BB+
Indonesia BB+ Baa3 BBB-
Russia BB+ Ba1 BBB-
Turkey BB+ Baa3 BBB-
Bolivia BB Ba3 BB-
Costa Rica BB Ba1 BB+
Croatia BB Ba1 BB
Guatemala BB Ba1 BB
Paraguay BB Ba1 BB
Portugal BB Ba1 BB+
Bangladesh BB- Ba3 BB-
Dominican Republic BB- B1 B+
Georgia BB- Ba3 BB-
Jordan BB- B1  
Macedonia BB-   BB+
Serbia BB- B1 B+
Suriname BB- Ba3 BB-
Vietnam BB- B1 BB-
Mongolia B+ B2 B+
Montenegro B+ Ba3  
Nigeria B+ Ba3 BB-
Papua New Guinea B+ B1  
Senegal B+ B1  
Sri Lanka B+ B1 BB-
Zambia B+ B1 B
Albania B B1  
Barbados B B3  
Bosnia and Herzegovina B B3  
Cameroon B   B
Cape Verde B   B
Ethiopia B B1 B
Honduras B B3  
Jamaica B Caa2 B-
Mozambique B B1 B+
Republic of the Congo B Ba3 B+
Uganda B B1 B+
Belarus B- Caa1  
Belize B- Caa2  
Burkina Faso B-    
Congo B- B3  
Egypt B- B3 B
Ghana B- B3 B
Lebanon B- B2 B
Pakistan B- B3  
Ukraine CC Ca CC
Venezuela CCC Caa3 CCC
Greece CCC- Caa3 CCC
Puerto Rico CCC- Caa2  
Argentina SD Caa1 RD
Cuba   Caa2  

Kaynak :www.traidingeconomics.com  7.7.2015