Amerikan Doları

Dünya ticaretinin en yaygın kullanılan para birimi ve dünyada en çok kullanılan rezerv para birimidir. Amerikan dolarının rezerv para birimi olarak yaygın kullanılmasının en önemli nedenleri Amerika Birleşik Devletleri’nin siyasi ve asgari gücü’nün yanısıra dünya ticaretinde önemli bir paya sahip olmasıdır.

1944 Yılında imzalanan Bretton Woods antlaşması ile anlaşmayı imzalayan ülkeler sabit kur sistemini benimsemiştir. Bu anlaşmayla ülkelerin para birimlerinin dolar esas alınarak saptanmasına karar verilmiş, diğer para birimleri dolara endeksli olurken,  dolar ise altının değerine bağlı hale gelmiştir. Doların giderek altın karşısında değer kaybetmesi üzerine 1971 yılında bu anlaşmadan vazgeçilerek dolar karşılığında altın verilmesi zorunluluğu ortadan kaldırıldı ve ABD dilediği kadar para basabilir hale geldi. Amerikan Doları’nın basım ve dağıtım yetkisi Federal Reserve Bank kısaca FED olarak bilinen ABD Merkez Bankası’ndadır. Federal Reserve Bank,  Fed yönetim kurulu, Federal Serbest Piyasa Komitesi, üye bankalar, danışma komisyonları ve 12 bölgenin merkez bankasından oluşan 5 organa sahiptir.

FED paranın maliyetini etkileyen ve ulusal ekonomik çıkarları destekleyen merkez bankaları arasında en önemlisidir. Temel görevi para arzını ve kredi miktarını ekonominin ihtiyacına göre ayarlamak olan FED, mali sistemin ihtiyacını karşılamak amacıyla piyasaya borç verir. Federal Serbest Piyasa Komitesi FOMC (Federal Open Market Committee) ise FED’in açık piyasa işlemlerini yönetmekle görevlidir. Amerikan doları dünyanın en güçlü para birimidir bu bağlamda FED’in aldığı kararlar tüm küresel piyasaları yakından ilgilendirmektedir.

Döviz kurlarını genel olarak etkileyen çok sayıda faktör bulunsa da en önemli neden faiz oranıdır. Faiz paranın fiyatıdır ve sermaye yüksek faiz getirisi hedefler. Örnek vermek gerekirse;  Avrupa’daki faiz oranı Amerika’dan fazlaysa Euro cinsi tahvillere talep artacağından Euro dolar karşısında değer kazanacaktır ya da Amerika’da yapılacak faiz arttırımı beklentisi doların değer kazanmasına neden olur. Bu bağlamda FED’in para politikası sinyalleri doların değeri üzerinde önemli bir belirleyici unsurdur.

 FOMC toplantı tutanakları FED toplantılarının ayrıntılı metnini içerir. Faiz kararlarının yürürlükte kalma süresi ve gelecek dönemlere yönelik tahminleri içeren tutanaklar FED’in gelecekte uygulayacağı para politikaları ve FED üyelerinin ekonomiye yönelik eğilimleri ile ilgili yatırımcılara ipuçları verdiğinden tutanaklar ile ilgili açıklamalar doların fiyatı üzerinde etkili olabilir.

Piyasada bir malın miktarı fazla ise o malın birim fiyatı düşer aynı şekilde arzı düştüğünde ise fiyatı artar. Merkez bankaları para arzını arttırıp kısarak paranın değerini kontrol edebilir. Para arzıyla ilgili  Merkez Bankalarının en önemli iki silahı açık piyasa işlemleri ve reeskont faiz oranlarıdır. Merkez bankası para arzını arttırmak istediğinde reeskont oranını düşürür. Para arzını azaltmak istediğinde ise reeskont faiz oranını arttırır. FED’in reeskont oranlarıyla ilgili politikası ve açık piyasa işlemleri doların değerini etkileyen önemli faktörlerdir. FOMC (Federal Open Market Committe)  devlet tahvilleri ve döviz alıp satarak açık piyasa işlemleri ile para arzını kontrol ederek doların değerini belirleyebilmektedir.

Parasal genişleme ve sıkılaştırma ile ilgili kararlar varlık fiyatları üzerinde önemli bir etkiye sahiptir. Varlık alımları ile ilgili açıklamalar piyasalarda volatiliteyi yükseltici bir etki yaratmaktadır. FED’in varlık alım programları özellikle gelişmekte olan ülkelerin para birimlerinin dolar karşısındaki değerini doğrudan etkilemektedir.   

 

REESKONT  ORANI NEDİR?

Reeskont kelime anlamı olarak ikinci kez iskonto demektir. Reeskont oranı ise; Merkez bankasının ticari bankalara borç verirken uyguladığı orana verilen addır.   Bankalar tarafından iskonto edilmiş bir senedin merkez bankası tarafından tekrar iskonto edilmesidir. Bankalar ellerinde bulunan menkul kıymetleri belli bir iskonto oranıyla merkez bankasına vererek merkez bankasından borç alır. Reeskont oranı aynı zamanda bir gösterge faiz oranı niteliği taşır.

Para birimlerinin fiyatlarını yorumlarken enflasyon oranı, cari açık, işsizlik oranı, üretim düzeyi, gibi ekonomik veriler de göz önünde bulundurulur. Ekonomik veriler ülke ekonomisindeki durumu anlatan rakamlardır. Olumlu ve beklentilerden yüksek gelen veriler ekonomide büyümeyi işaret ettiğinden para birimine olan talebi de arttıracaktır. Tarım dışı istihdam verisi ekonomik takvimde doları en çok etkileyen verilerden biridir.  

10 yıllık Amerikan Hazine Bono’larının değerleri, Amerikan hazinesinden gelen açıklamalar ve hisse senetleri piyasasının verimi de doların değerini etkilemektedir. Hisse senetleri piyasaları ile dolar arasında pozitif bir korelasyon bulunmaktadır. 

Amerikan doları Forex piyasasında en çok işlem hacmine sahip olan para birimidir. Piyasada USD koduyla işlem görmektedir. USDCAD, USDTRY, USDCHF, USDJPY gibi baz dövizi USD olan paritelerle birlikte, GBPUSD, EURUSD, AUDUSD, NZDUSD gibi karşıt dövizi dolar olan pariteler forex piyasasında işlem hacminin önemli bir bölümünü oluşturmaktadır.  Altın, petrol ve diğer emtialarda da işlemler Amerikan doları üzerinden yapıldığından forex piyasalarında işlemlerin %85’i Amerikan doları içermektedir.